{"id":5925,"date":"2021-07-01T04:44:07","date_gmt":"2021-07-01T04:44:07","guid":{"rendered":"http:\/\/accursed-mountains.me\/gastronomija\/"},"modified":"2021-08-18T13:29:58","modified_gmt":"2021-08-18T13:29:58","slug":"gastronomi","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/accursed-mountains.me\/sq\/gastronomi\/","title":{"rendered":"Gastronomia"},"content":{"rendered":"

\u00cbsht\u00eb e pamundur t\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr ushqimin n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon pa p\u00ebrmendur historin\u00eb e tij t\u00eb gjat\u00eb dhe t\u00eb trazuar, pasi q\u00eb \u00e7do komb, kultur\u00eb, ushtri, pushtues q\u00eb ka kaluar ndonj\u00ebher\u00eb n\u00ebp\u00ebr k\u00ebto treva ka l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb n\u00eb gastronomin\u00eb e rajonit. Sot rrug\u00ebt gastronomike t\u00eb Ballkanit u ofrojn\u00eb mysafir\u00ebve nj\u00eb festival shijesh, nga salcat italiane dhe ushqimet e detit n\u00eb vij\u00ebn bregdetare, tek mishi i bluar, er\u00ebzat dhe kafeja t\u00eb sjella nga turqit, e deri tek ka\u00e7amaku me patate dhe djathi i but\u00eb i p\u00ebrgatitur lart n\u00eb male.<\/span><\/p>\n

Buka<\/b><\/p>\n

Buka p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb tryez\u00ebn lokale. Sot e k\u00ebsaj dite njer\u00ebzit betohen \u201cP\u00ebr k\u00ebt\u00eb buk\u00eb e krip\u00eb\u201d, ose kur i ftojn\u00eb mysafir\u00ebt e n\u00eb tavolin\u00eb thon\u00eb \u201cEjani t\u00eb ham\u00eb nj\u00eb kafshore buk\u00eb\u201d, ose si\u00e7 thon\u00eb tradicionalisht n\u00eb Kosov\u00eb kur presin mysafir\u00eb \u201cme buk\u00eb e krip\u00eb dhe zem\u00ebr t\u00eb bardh\u00eb\u201d. Buka konsiderohet si pjesa m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e \u00e7do shujte dhe nuk ka r\u00ebnd\u00ebsi sa karbohidrate ka, sepse buka taze do ta ket\u00eb gjithmon\u00eb vendin e saj n\u00eb tryez\u00eb. Mund t\u00eb b\u00ebhet me miell thekre, elbi, gruri, hik\u00ebrrori ose misri, dhe shpesh ishte buk\u00eb e fort\u00eb q\u00eb ishte deri diku simbol i kushteve t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb trevat e ftohta dhe shk\u00ebmbore t\u00eb Bjeshk\u00ebve t\u00eb Nemuna. M\u00eb e preferuara ishte buka e misrit q\u00eb sh\u00ebrbehej me dhall\u00eb sht\u00ebpie. Dhe n\u00ebse shtohej pak elb ose grur\u00eb, at\u00ebher\u00eb buka dilte m\u00eb e but\u00eb, m\u00eb e shijshme dhe nuk shk\u00ebrmoqej aq shum\u00eb. K\u00ebshtu q\u00eb mos u habitni kur ta gjeni veten duke u zgjuar n\u00eb fshatrat malor\u00eb me er\u00ebn e buk\u00ebs s\u00eb pjekur taze.<\/span><\/p>\n

Mishi<\/b><\/p>\n

Marr\u00eb parasysh faktin q\u00eb njer\u00ebzit n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon ishin kryesisht barinj, \u00ebsht\u00eb normale q\u00eb mishit i kushtohej v\u00ebmendje e ve\u00e7ant\u00eb. Kryesisht p\u00ebrdorej mishi i deles, dhis\u00eb dhe gjedhit, nd\u00ebrsa mishi i derrit nuk ishte aq popullor. Shpend\u00ebt zakonisht n\u00ebnkuptonin vet\u00ebm mish pule dhe n\u00eb zon\u00ebn bregdetare dhe pran\u00eb lumenjve dhe liqeneve p\u00ebrgatiteshin lloje t\u00eb ndryshme peshqish. Gjahu i eg\u00ebr nuk ishte aq e pranish\u00ebm m\u00eb par\u00eb, pasi nuk dinin si ta p\u00ebrgatisnin mir\u00eb, por kjo ka ndryshuar nd\u00ebrkoh\u00eb. N\u00ebse e gjeni veten n\u00eb zon\u00ebn staneve, at\u00ebher\u00eb mishi i qengjit \u00ebsht\u00eb delikatesa q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrgatisin vendasit, zakonisht i pjekur n\u00eb f\u00ebrlik, me m\u00ebnyr\u00ebn e vjet\u00ebr.<\/span><\/p>\n

Ushqimi i mal\u00ebsorit<\/b><\/p>\n

Zakonet e t\u00eb ngr\u00ebnit dhe e gjith\u00eb m\u00ebnyra e jet\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb rajon malor ishin dhe jan\u00eb edhe sot duksh\u00ebm t\u00eb ndryshme nga ato t\u00eb zon\u00ebs qendrore ose bregdetare. Popullata q\u00eb jetonte n\u00eb male m\u00eb s\u00eb shumti konsumonin t\u00eb vjelat nga tokat e tyre dhe mishin e bag\u00ebtive t\u00eb tyre. Ushqimi kryesor i ver\u00ebs ishin buka dhe qum\u00ebshti. Ka\u00e7amaku me ose pa patate dhe i shoq\u00ebruar me dhall\u00eb ishte gjella kryesore. Buka b\u00ebhej me miell elbi, thekre ose, m\u00eb rrall\u00eb, me miell gruri, dhe e linin t\u00eb vinte. Pastaj e piqnin n\u00eb sa\u00e7, nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb p\u00ebrdoret edhe sot dhe i jep buk\u00ebs dhe mishit nj\u00eb shije t\u00eb but\u00eb dhe t\u00eb plot\u00eb. Her\u00eb pas here, ata thernin ndonj\u00eb qengj q\u00eb piqej n\u00eb f\u00ebrlik, ve\u00e7an\u00ebrisht kur festonin pun\u00ebt e p\u00ebrbashk\u00ebta bujq\u00ebsore p\u00ebr t\u00eb cilat mblidhej i t\u00ebr\u00eb fshati (moba). Pjesa tjet\u00ebr e mishit do t\u00eb ruhej n\u00eb d\u00ebbor\u00eb, e cila nuk mungonte gjat\u00eb ver\u00ebs, dhe mund t\u00eb ruhej edhe p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb. Cicvara, nj\u00eb gatim me djath\u00eb t\u00eb vluar dhe shkrir\u00eb, zinte dhe ende z\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb \u00e7do shujt\u00eb, dhe tradicionalisht sh\u00ebrbehej me mjalt\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr. Patatet e reja, t\u00eb cilat vilen deri n\u00eb gusht, hidheshin n\u00eb hi, piqeshin me l\u00ebkura dhe pastaj haheshin me djath\u00eb ose kajmak. N\u00eb dim\u00ebr, dieta ishte e ndryshme. Kishte shum\u00eb patate dhe lak\u00ebr turshi, m\u00eb shum\u00eb buk\u00eb elbi dhe thekre, djath\u00eb, mish t\u00eb terur, l\u00ebng ashti, dhjam\u00eb, qep\u00eb, fasule.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>Rashtani<\/b><\/p>\n

N\u00ebse e gjeni veten n\u00eb mal n\u00eb dit\u00eb t\u00eb ftohta dhe me d\u00ebbor\u00eb, nuk ka asgj\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr ta ngrohur lukthin sesa rashtani. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga shujtat m\u00eb t\u00eb vjetra origjinale nga kjo zon\u00eb. \u00cbsht\u00eb perime nga familja e lakrave, por ka gjethe t\u00eb m\u00ebdha me l\u00ebng t\u00eb gjelb\u00ebr kalt\u00ebrosh, t\u00eb pasura me vitamin\u00eb C. Zakonisht p\u00ebrgatitet n\u00eb dim\u00ebr si \u00e7orb\u00eb e trash\u00eb e shoq\u00ebruar me mish t\u00eb kuq, proshut\u00eb ose virshlle t\u00eb kripura. Ajo vilet gjat\u00eb gjith\u00eb dimrit dhe pranver\u00ebs s\u00eb hershme, sepse e ka shijen shum\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb n\u00ebse vilet menj\u00ebher\u00eb pas ngricave.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>Sarmat<\/b><\/p>\n

Nj\u00eb nga gatimet e preferuara lokale, sarma mb\u00ebrriti nga vendet e larg\u00ebta turke s\u00eb bashku me mishin e bluar dhe er\u00ebzat e ndryshme. E gjith\u00eb kultura e mb\u00ebshtjelljes s\u00eb mishit t\u00eb bluar me gjethe t\u00eb ndryshme u soll n\u00eb zon\u00eb nga perandoria Osmane, por fillimisht p\u00ebrdoreshin gjethet e rrushit, dhe rrotullat e vogla quheshin \u201cjaprak\u201d, q\u00eb \u00ebsht\u00eb fjala turke p\u00ebr \u201cgjethe\u201d. Por me kalimin e koh\u00ebs, vendasit zbuluan se gjethet e lakr\u00ebs turshi ose t\u00eb rashtanit e b\u00ebjn\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb k\u00ebt\u00eb gatim oriental, k\u00ebshtu q\u00eb e modifikuan pak. Sarmat ose japraku zakonisht sh\u00ebrbehen gjat\u00eb festave t\u00eb Vitit t\u00eb Ri dhe K\u00ebrsh\u00ebndellave, dhe \u00ebsht\u00eb padyshim nj\u00eb gatim q\u00eb \u00e7do vizitor duhet t\u00eb provoj\u00eb.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Ka\u00e7amaku<\/b><\/p>\n

Ky gatim, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb dekadat e fundit, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb popullor fal\u00eb marketingut t\u00eb mir\u00eb, por origjin\u00ebn e ka n\u00eb vitet e gjata dhe t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb mungesave t\u00eb madhe dhe uris\u00eb. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit e vet\u00ebm q\u00eb nuk mungonin kurr\u00eb ishin djathi, kajmaku dhe patatet, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb zonat malore t\u00eb mbar\u00ebshtimit t\u00eb bag\u00ebtive. Ka\u00e7amaku dhe disa gatime t\u00eb ngjashme u krijuan si p\u00ebrpjekje p\u00ebr ta pasuruar diet\u00ebn e tyre, p\u00ebrkund\u00ebr mund\u00ebsive shum\u00eb modeste. Sot ka\u00e7amaku \u00ebsht\u00eb gatim i pasur dhe aromatik, i ngjash\u00ebm me polent\u00ebn, dhe \u00ebsht\u00eb perfekt p\u00ebr ta ngrohur lukthin. Dhe n\u00ebse vendosni ta provoni ka\u00e7amakun, duhet ta harroni tem\u00ebn e kalorive.<\/span><\/p>\n

Cicvara<\/b><\/p>\n

N\u00ebse jeni adhurues i djathit, at\u00ebher\u00eb ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gatim q\u00eb duhet ta provoni patjet\u00ebr. Cicvara \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb integrale e kuzhin\u00ebs malazeze, serbe dhe hercegovinase. Zakonisht p\u00ebrgatitet me miell misri t\u00eb verdh\u00eb ose t\u00eb bardh\u00eb, t\u00eb cilit i shtohet kajmak, dhe gjat\u00eb p\u00ebrgatitjes \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb kajmaku i shkrir\u00eb t\u00eb notoj\u00eb n\u00eb sip\u00ebrfaqe. Thuhet se kjo pjat\u00eb ka origjin\u00ebn nga rajoni i Durmitor dhe se p\u00ebrgatitej si gatim p\u00ebr K\u00ebrsh\u00ebndella.\u00a0 Mund t\u2019i shtohet edhe mjalt\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr, aroma e t\u00eb cilit i shtohet arom\u00ebs s\u00eb kripur dhe t\u00eb r\u00ebnd\u00eb t\u00eb djathit t\u00eb gatuar.<\/span><\/p>\n

Pandispanja<\/b><\/p>\n

Pandispanja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga \u00ebmb\u00eblsirat m\u00eb t\u00eb vjetra, dhe p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb shum\u00eb t\u00eb gjat\u00eb e vetmja \u00ebmb\u00eblsir\u00eb e gatuar n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e fshatrave veriore. Kjo tort\u00eb e thjesht\u00eb por shum\u00eb e shijshme ka mb\u00ebrritur n\u00eb zon\u00eb fal\u00eb ndikimit t\u00eb gjat\u00eb italian. Thuhet se fjala malazeze p\u00ebr t\u00eb, Pati\u0161panj (pandispanja), rrjedh nga fjala italiane \u201cPan di Spagna\u201d (buk\u00eb spanjolle). Marr\u00eb parasysh faktin q\u00eb receta ishte kaq e thjesht\u00eb dhe p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsit ishin gjithmon\u00eb t\u00eb disponuesh\u00ebm, ajo u kthye n\u00eb \u00ebmb\u00eblsir\u00ebn e preferuar n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb rajonin.\u00a0<\/span><\/p>\n<\/div><\/div>

<\/div>